Sayaç Atama ve Kanal Eşleme (Sihirbaz)

Sayaç Atama ve Kanal Eşleme Sihirbazı, bir resmi tesise ait fiziksel cihazları (sayaç / invertör) mahsuplaşma ölçüm rollerine bağlamanızı ve her cihazın hangi ölçüm kanallarının hangi enerji anlamına (çekiş / veriş / güç / batarya) karşılık geldiğini eşlemenizi sağlar. Bu eşleme, mahsuplaşma saatlik enerji fact'lerinin doğru üretilmesinin temelidir.

Erişim — iki yol

Sihirbaza iki yoldan ulaşılır:

1. Menüden: Mahsuplaşma → Resmî Tesisler listesinde tesis satırına tıklayın — tesis detay sayfası (/mahsuplasma/facilities/<tesis-id>) sihirbazı içerir.
2. Grup Kurulum Sihirbazı içinden: grup kurulumunun Sayaç + ESS adımına gömülü olarak açılır (tesis seçilir, sihirbaz aynı davranışla çalışır).

Ön koşullar (yetki)

• Görüntüleme: read:netting. Bu yetki yoksa sayfa "erişim yetkiniz yok" ekranı gösterir.
• Atama oluşturma: manage:netting. Bu yetki yoksa sayfa salt-okuma modundadır (sarı uyarı bandı görünür, sihirbaz gizlenir).

Sihirbaz adımları

Sihirbaz 4 adımlıdır ve her adımda geri dönülebilir (backend'de zorlanan bir durum makinesi yoktur — istediğiniz adıma geri gidip düzeltebilirsiniz). Adımlar: Ölçüm Noktası → Cihaz & Rol → Kanal Eşleme → Önizleme.

Diyagram düz metin görünüyorsa

Diyagramlar Mermaid ile yazılmıştır. Docs sitesindeki Mermaid eklentisi bazı ortamlarda gecikmeli yüklenebilir; kod olarak görünüyorsa sayfayı yenileyin — akışın metin karşılığı aşağıdaki adımlarda birebir anlatılmıştır.

Adım 1 — Ölçüm noktası (opsiyonel)

Bu tesise bağlı bir ölçüm noktası seçin veya mini formla yeni bir tane oluşturun (ad / kod / EIC). Ölçüm noktası zorunlu değildir — "Ölçüm noktası seçme" satırıyla bu adımı atlayabilirsiniz (atama, ölçüm noktası olmadan da yapılabilir).

• Ne işe yarar? Ölçüm noktası, birden çok cihazın aynı fiziksel sayaç noktasına (örn. tek bir PCC — şebeke bağlantı noktası) bağlı olduğunu belgeler.
• Zorunlu mu? Hayır. Atlamak güvenlidir; sonradan da eklenebilir.
• Boş bırakırsam ne olur? Atama yine oluşur; yalnız ölçüm noktası ilişkilendirmesi (metering_point_id) null kalır — hesaba etkisi yoktur.

Adım 2 — Cihaz ve rol

Bu adımda hangi cihazın, hangi ölçüm rolüyle tesise bağlanacağını belirlersiniz. Üç alan vardır:

Alt bölge (subregion_id) — zorunlu

• Nedir? Cihazın bulunduğu Zeus saha yapısındaki alt bölge.
• Zorunlu mu? Evet. Cihaz seçimini bu alt bölgeye göre daraltır.
• Ne seçerim? Tesisin bilinen alt bölgesi varsa ön-seçili gelir; değilse listeden seçin.
• Nereden bulunur? Zeus'ta Bölgeler / Alt Bölgeler yapılandırmanızdan (cihazı eklerken atadığınız alt bölge).
• Boş bırakırsam? Cihaz seçim listesi açılmaz ("Önce alt bölge seçin" uyarısı); İleri düğmesi pasif kalır.

Cihaz (device_id) — zorunlu

• Nedir? Bu ölçüm rolüne bağlanacak fiziksel cihaz (sayaç veya invertör).
• Zorunlu mu? Evet.
• Ne seçerim? Liste seçtiğiniz alt bölgeye göre daraltılır. Alt bölgede eşleşen cihaz yoksa (gateway tabanlı cihazlarda alt bölge boş olabilir) tüm cihazlar gösterilir — yine de doğru cihazı seçebilirsiniz.
• Nereden bulunur? Zeus Cihazlar listenizden. Satırda cihaz adı ve modeli görünür.
• Boş bırakırsam? İleri düğmesi pasif kalır (cihaz + alt bölge birlikte zorunlu kapıdır).

Ölçüm rolü (meter_role) — zorunlu

• Nedir? Bu cihazın mahsuplaşma hesabındaki görevi. Toplam 9 rol vardır; ilk 4'ü ANA rozetiyle işaretlidir ve dönem-tekildir.
• Zorunlu mu? Evet. Varsayılan Ana tüketim (main_consumption) seçilidir.
• Ne seçerim? Cihazın sahadaki fiziksel yerine göre (aşağıdaki tabloya bakın).
• Nereden bulunur? Tesisin ölçüm mimarisinden: resmi üretim/tüketim sayacının nerede olduğu, PCC'nin (şebeke bağlantı noktası) tek sayaçla mı ölçüldüğü, OSB/EB üzerinden besleme olup olmadığı. Emin değilseniz proje/lisans belgesine veya bağlantı anlaşmasına bakın.
• Yanlış seçersem ne olur? ANA bir rolü yanlış cihaza verirseniz mahsuplaşma ana ölçümü hatalı olur (çift-sayım veya eksik-sayım riski). Ana üretim sayacı hiç atanmazsa Önizleme'de R003M (ana üretim sayacı eksik) bloklayıcı bulgusu düşer.

Rol (teknik değer)	TR etiket	ANA?	Ne zaman bunu seçersin?
main_production	Ana üretim	✔	Tesisin resmi üretim sayacı (GES üretimini/verişini ölçen sayaç). Mahsuplaşma üretim tarafının ana kaynağı — aynı dönemde tek olabilir.
main_consumption	Ana tüketim	✔	Tesisin resmi tüketim sayacı. Mahsuplaşma tüketim tarafının ana kaynağı — aynı dönemde tek olabilir.
pcc_import_export	PCC (bağlantı noktası) çekiş/veriş	✔	Şebeke bağlantı noktasında (PCC) tek sayaç hem çekişi hem verişi ölçüyorsa. Ana ölçüm — aynı dönemde tek olabilir.
osb_eb_consumption	OSB/EB tüketim	✔	Tesis OSB/EB (Organize Sanayi Bölgesi / Endüstri Bölgesi) üzerinden besleniyor ve tüketim oradan ölçülüyorsa. Ana ölçüm — dönem-tekil.
same_measurement_point	Aynı ölçüm noktası	—	Üretim ve tüketim aynı sayaçtan okunuyorsa (Md.5/1-d aynı ölçüm noktası). Çakışma kontrolüne tabi değildir.
sub_production	Alt üretim	—	İkincil/tali üretim ölçümü — ana ölçümü tamamlar (örn. string bazlı ölçüm). Çakışma kontrolü yok.
sub_consumption	Alt tüketim	—	İkincil/tali tüketim ölçümü — ana ölçümü tamamlar. Çakışma kontrolü yok.
auxiliary	Yardımcı	—	Yardımcı tüketim (örn. saha aydınlatması). Yalnız bilgilendirme; hesabı doğrudan sürüklemez.
internal	Dahili	—	Dahili/iç tüketim (Md.9(1) ayrı izlenir). Mahsuplaşma dışı bilgilendirme.

ANA rol → dönem çakışması

Bir ANA rol (ilk 4 rol) seçtiğinizde, aynı alt bölgede aynı dönemde yalnızca bir aktif ANA atama olabilir. Çakışan bir atama varsa oluşturma reddedilir (bkz. 409 çakışma çözümü). Tali roller (sub_*, auxiliary, internal, same_measurement_point) çakışma kontrolüne tabi değildir.

Adım 3 — Kanal eşleme

Bu adımda cihazın template kanal adlarını enerji anlamlarına eşlersiniz. Dört kanal alanı da opsiyonel serbest metindir — cihaz template'inizdeki kanal (register) adını aynen yazarsınız:

• Çekiş enerji kanalı (energy_channel_import) — şebekeden çekilen enerji.
• Veriş enerji kanalı (energy_channel_export) — şebekeye verilen enerji.
• Güç kanalı (power_channel) — anlık güç (enerji kanalı yoksa güçten integrasyon için kullanılır).
• SOC (batarya) kanalı (soc_channel) — batarya şarj durumu.

Her kanal alanı için 5 soru:

• Nedir? Cihazın o enerji akışını raporladığı ölçüm kanalının adı (Zeus'un o cihaz için sakladığı ham alan anahtarı — örn. energy_active_import, battery_soc).
• Zorunlu mu? Hayır, dördü de opsiyoneldir. Cihazda o akış yoksa (örn. bataryasız invertörde SOC) boş bırakın.
• Ne yazarım? Template'teki kanalın ham alan adını (aşağıda "Kanal adını nereden bulurum?").
• Nereden bulunur? Bir sonraki başlıkta üç yol adım adım anlatılmıştır.
• Boş bırakırsam / yanlış yazarsam ne olur? Boş bırakılan kanal o akış için atlanır; çözümleyici (resolver) bir alt kaynağa düşer. Var olmayan bir kanal adı yazarsanız o kanal hiç veri döndürmez (sessizce eşleşmez) — bu yüzden adı birebir doğru yazmak kritiktir.

Kanal adını nereden bulurum?

Kanal alanına yazacağınız değer, cihazın template register'ının alan anahtarıdır (field). Bu, energy_daily_pv, battery_soc, energy_active_import gibi İngilizce, boşluksuz, küçük-harfli makine adıdır — sayacın ekranındaki "Günlük PV Üretimi" gibi Türkçe görünen ad değildir. Doğru alan adını üç yoldan görürsünüz:

1. Cihaz detay sayfası → "Son Ölçüm Değerleri" (en doğrudan yol): Cihazlar menüsünden cihaz adına tıklayın. Sayfanın altındaki "Son Ölçüm Değerleri" ızgarasında her kutunun üstündeki küçük gri yazı, o kanalın ham alan adıdır (örn. energy_daily_pv), altındaki de son okunan değeridir. Bu ham adı olduğu gibi kopyalayıp kanal alanına yapıştırın. Bu ızgara yalnız ilk 12 değeri gösterir (altta "+N daha fazla değer..." yazar); aradığınız kanalı (örn. battery_soc) burada göremiyorsanız aşağıdaki 2. veya 3. yolu kullanın.
   not

   Cihazın kendine özel bir paneli/dashboard'u varsa (örn. bazı SOFAR / Huawei modelleri) bu ham-değer ızgarası grafiklerle değiştirilebilir; o durumda 2. veya 3. yolu kullanın.

2. Cihaz düzenle → "Şablon Bilgisi" kutusu: Cihazlar listesinde cihaz satırındaki kalem (Düzenle) ikonuna basın. Formda açılan "Şablon Bilgisi" kutusu, cihazın hangi template'i kullandığını, register sayısını ve kategorilerini gösterir. Bu kutu tek tek alan adlarını listelemez, ama hangi template'in alan adlarının geçerli olduğunu doğrular — böylece 3. yoldaki doğru entegrasyon sayfasına gidersiniz.
3. Cihaz entegrasyon rehberi: Her template'in alan adları Yeni Cihaz Ekleme Rehberi "Field İsimlendirme Konvansiyonları" bölümünde ve her cihaz entegrasyon sayfasında (örn. SOFAR, Entes) belgelenmiştir.

Sık kullanılan cihazlar için hazır eşleme örnekleri

Aşağıdaki alan adları kod içindeki template dosyalarından birebir doğrulanmıştır. Kendi cihazınızın adları farklı olabilir — mutlaka yukarıdaki üç yoldan biriyle teyit edin.

SOFAR HYD (ESS / bataryalı invertör):

Sihirbaz alanı	Yazılacak kanal adı (field)	Template'teki Türkçe adı
SOC (batarya) kanalı	battery_soc	Batarya SOC
Güç kanalı	power_pv_total	Toplam PV Gücü
Veriş enerji kanalı	energy_daily_grid_sell	Günlük Şebekeye Satılan
Çekiş enerji kanalı	energy_daily_grid_buy	Günlük Şebekeden Alınan

Şebeke sayacı (örn. Entes — çift yönlü sayaç):

Sihirbaz alanı	Yazılacak kanal adı (field)
Çekiş enerji kanalı	energy_active_import
Veriş enerji kanalı	energy_active_export

Huawei SUN2000 (grid-tie, bataryasız invertör):

Sihirbaz alanı	Yazılacak kanal adı (field)
Güç / üretim kanalı	energy_total_pv (kümülatif) veya energy_daily_pv (günlük)
SOC kanalı	(bataryasız — boş bırakın)

Kanalları girdikten sonra aşağıdaki ek alanları belirlersiniz:

• Enerji anlamı (semantics) — aşağıdaki seçim rehberine bakın.
• İşaret yönü (sign_convention) — aşağıdaki işaret yönü rehberine bakın.
• Ölçek çarpanı (scale_factor) — boş bırakılırsa 1 kabul edilir; doluysa 0'dan büyük bir sayı olmalıdır (örn. akım trafosu / CT oranı). Nereden: sahadaki ölçü trafosu oranından. Yanlış değer ölçümü orantılı olarak bozar.
• Geçerlilik başlangıcı (valid_from) — ZORUNLU tarih-saat.
• Faturaya esas (is_billing_relevant) — işaretliyse ölçüm mahsuplaşma/fatura hesabına dahil edilir (varsayılan işaretli). Yalnız bilgilendirme amaçlı ölçümler için işareti kaldırın.

valid_from — ön-dolu gelir, doğru döneme çekmeyi unutmayın

Geçerlilik başlangıcı, atamanın geçerli olduğu billing dönemini belirler ve bilinçli bir iş kararıdır. Alan, sihirbaz açıldığında geçerli tarih-saatle ("şimdi") ön-dolu gelir — yani hiçbir zaman gerçekten boş değildir. Bu yüzden doğru fatura dönemi başlangıcına DEĞİŞTİRMEYİ unutmayın; ön-dolu değeri fark etmeden kabul ederseniz atama bugünün tarih-saatiyle kaydedilir ve ölçüm yanlış fatura dönemine bağlanır. Alanı elle silerseniz sihirbaz "Atamayı Oluştur" adımını engeller ve backend de boş değeri reddeder. Nereden: ilgili fatura döneminin başlangıç tarihinden.

energy_semantics seçim rehberi

Doğru anlamı seçmek, saatlik enerjinin doğru hesaplanması için kritiktir. Bu alan opsiyoneldir ama boş/unknown bırakırsanız ölçüm hesaba girmez — bu yüzden mümkünse net bir değer seçin.

Değer (teknik)	TR etiket	Ne zaman seçilir?
cumulative_counter	Kümülatif sayaç	Sayaç sürekli artan bir toplam gösterir (klasik elektrik sayacı; örn. energy_active_import, energy_total_pv). Saatlik enerji, ardışık okumaların farkı (delta) ile hesaplanır. En yaygın seçim.
interval_delta	Aralık farkı (delta)	Her kayıt zaten o aralıkta üretilen/tüketilen fark değeridir (doğrudan toplanır). Zeus cihazları için ÖNERİLMEZ — aşağıdaki nota bakın.
power_integrated	Güçten integrasyon	Enerji doğrudan ölçülmez; anlık güç okumaları (Güç kanalı) zamana göre integre edilerek türetilir. Yalnız enerji kanalı yoksa kullanın (kalite bir kademe düşer).
unknown	Bilinmiyor	Anlam belirlenmemiş — çözümleyici doğru yorumu bulamaz, bu ölçüm hesaba girmez. Mümkünse net bir değer seçin.

"Aralık farkı" (interval_delta) Zeus cihazlarında desteklenmez

Zeus'un dahili saatlik veri deposu (CAGG) enerji kolonlarını kümülatif olarak saklar. Bir Zeus cihazına interval_delta derseniz gerçek aralık kanalı kaybolur ve sistem sessizce yanlış değer üretmek yerine o kaynağı atlar (bir alt kaynağa düşer). Zeus cihazlarında enerji sayacı için Kümülatif sayaç'ı seçin. (Not: OSOS resmi sayaç okumaları için interval_delta doğru çalışır — bu kısıt yalnız Zeus cihaz yoluna özeldir.)

Günlük sıfırlanan invertör sayaçları (örn. energy_daily_pv, energy_daily_grid_buy) da Kümülatif sayaç olarak işaretlenir — sistem gün sınırındaki (TR 00:00) sıfırlanmayı otomatik tanır ve beklenen sıfırlanmayı "şüpheli" saymaz.

sign_convention (işaret yönü) rehberi

İşaret yönü, kanaldaki sayısal değerin artış yönünün ne anlama geldiğini belirtir. Bu alan opsiyoneldir ve bu faz için yalnız beyandır — hesaba etkisi hangi kanalı (çekiş / veriş) seçtiğinizden gelir; işaretli net ayrımı ileride hesap katmanında uygulanacaktır. Yine de doğru beyan, gelecekteki net hesap için kaydedilir.

Değer (teknik)	TR etiket	Ne zaman seçilir?
import_positive	Çekiş pozitif	Kanal değeri arttıkça şebekeden çekiş artıyorsa (klasik tüketim/çekiş sayacı). Çekiş kanalları için tipik seçim.
export_positive	Veriş pozitif	Kanal değeri arttıkça şebekeye veriş (üretim ihracı) artıyorsa. Veriş / üretim kanalları için tipik seçim.
signed_net	İşaretli net	Tek kanal hem çekişi hem verişi işaretle taşıyorsa (örn. + çekiş, − veriş — ya da tersi). Net-metering tek-kanallı sayaçlar.
unknown	Bilinmiyor	Yön belirlenmemiş. Varsayılan budur; net bir yön biliyorsanız yukarıdakilerden birini seçin.

Adım 4 — Önizleme

"Atamayı Oluştur" dediğinizde:

1. Atama oluşturulur.
2. Son 24 saat için saatlik enerji yeniden üretilir (rebuild).
3. Kaynak-başına ayrı satır tablosu gösterilir: saat, rol, kaynak rozeti (OSOS resmi sayaç / Zeus sayaç / …), üretim (kWh), tüketim (kWh), veri kalitesi rozeti (Tam / Kısmi / Eksik / Düzeltildi / Şüpheli) ve tamlık (%).

"Yeniden üret" butonuyla önizlemeyi istediğiniz zaman tazeleyebilirsiniz — ölçüm verisi geldikçe (Zeus/OSOS senkronu) değerler dolar.

Önizleme tesis genelidir

Önizleme, tesis genelindeki tüm kaynakları gösterir; az önce oluşturduğunuz atamanın verisi, ilgili ölçüm verisi geldikçe burada görünür. Aynı saat/rol için birden çok kaynak (örn. biri OSOS, biri Zeus) ayrı satır olarak yaşar — hangi kaynağın kullanılacağı seçimi hesap katmanının işidir (veri kaybı olmaz).

Veri kalitesi rozetleri

Rozet	Anlam
Tam (complete)	Saatin ölçüm tamlığı ≥ %95
Kısmi (partial)	Tamlık %95'in altında (bazı örnekler eksik)
Eksik (missing)	O saatte hiçbir kaynaktan gerçek ölçüm gelmedi (açık boşluk)
Düzeltildi (corrected)	Geç-gelen veriyle yeniden üretildi (backfill/rebuild)
Şüpheli (suspect)	Sayaç sıfırlanması/geri sarımı tespit edildi (değer 0'a kenetlendi)
Profil tahmini (estimated_profiled)	Gerçek ölçüm yerine profil/tahmin ile üretildi
Bilinmiyor (unknown)	Kalite sınıfı belirlenemedi (defansif varsayılan)

"Profil tahmini" rozeti şu an oluşmaz

Profilleme motoru henüz aktif değildir; bu nedenle Profil tahmini (estimated_profiled) rozeti pratikte görünmez — ölçüm gelmeyen saatler bunun yerine Eksik (missing) olarak işaretlenir. Rozet, profilleme motoru devreye girdiğinde kullanılacaktır.

409 — Dönem çakışması çözümü

Bir ANA ölçüm rolü atamaya çalışırken, aynı alt bölge + aynı ANA rol için o dönemde zaten aktif bir atama varsa oluşturma 409 (dönem çakışması) ile reddedilir. Sihirbaz açıklayıcı bir hata bildirimi gösterir.

Çözüm:

1. Mevcut aktif atamayı bulun (aynı alt bölge + aynı ANA rol).
2. Mevcut atamanın bitiş tarihini (valid_to) kapatın (dönem sonlandırma) — böylece geçmiş korunur.
3. Ardından yeni atamayı, kapattığınız dönemden sonraki bir valid_from ile oluşturun.

Bu sayede aynı ANA rol için hiçbir zaman iki çakışan aktif dönem olmaz (mevzuat gereği ana ölçüm dönem-tekildir).

Önizleme / yeniden üretim aralığı

On-demand "yeniden üret" işlemi en fazla 7 günlük bir aralık için çalışır (daha geniş aralık reddedilir). Sihirbaz önizlemesi son 24 saati kullanır. Daha eski dönemlerin fact'leri gece çalışan arka plan görevleriyle (saatlik + günlük backfill) otomatik üretilir.