Ana içeriğe geç

Mahsuplaşma — Genel Bakış

Bu bölüm, Zeus 2.0'daki Mahsuplaşma (netting) modülünün ne yaptığını, hangi mevzuata dayandığını ve modülün parçalarının nasıl birbirine bağlandığını anlatır. Ayrıntılı kurulum akışı, uygunluk kuralları, limit hesapları ve regüle tarife yönetimi ayrı sayfalarda ele alınır (soldaki menü).

Mahsuplaşma nedir?​

Lisanssız üretim mahsuplaşması, bir tüketicinin kendi lisanssız üretim tesisinden (çoğunlukla çatı/arazi GES — Güneş Enerjisi Santrali) ürettiği enerjiyi, aynı gerçek/tüzel kişiye ait tüketim tesislerinin tüketimiyle karşılıklı olarak netleştirme (mahsup etme) sürecidir. Kısaca: ürettiğiniz enerji, faturanızda tükettiğiniz enerjiden düşülür; artan (ihtiyaç fazlası) üretim için ayrı kurallar işler.

Bu süreç Türkiye'de EPDK (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu)'nın Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği ve EPDK Kurul Kararı No 14531 (Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar — RG 5 Mayıs 2026) ile düzenlenir. Resmî mahsuplaşmayı yapan taraflar; ilgili şebeke işletmecisi, piyasa işletmecisi (EPİAŞ — Enerji Piyasaları İşletme A.Ş.), görevli tedarik şirketi (GTŞ — Görevli Tedarik Şirketi) ve EPİAŞ bünyesindeki LÜM (Lisanssız Üretim Modülü)'dür.

Zeus resmî mahsuplaşmayı YAPMAZ

Zeus, resmî mahsuplaşmayı yapan kurum değildir. Zeus'un rolü; izleme, tahmin, yerel mahsuplaşma simülasyonu, uygunluk kontrolü, bedelli üretim limiti takibi, risk uyarısı ve LÜM/GTŞ verisiyle mutabakattır. Zeus'un ürettiği hesaplar yerel tahmindir — resmî sonuç değildir. Bu yüzden arayüzde her kaydın bir kaynak alanı vardır (Zeus tahmini, Müşteri beyanlı, LÜM resmî veriyle mutabık vb.); "kesin ödeme tutarı" veya "resmî mahsuplaşma sonucu" gibi ifadeler kullanılmaz.

Nereden başlamalıyım? (kısa yol haritası)​

Mahsuplaşmayı ilk kez mi kuruyorsunuz? En kısa ve en güvenli yol Grup Kurulum Sihirbazıdır: tek bir ekran akışında, kapsam beyanından son uygunluk önizlemesine kadar 7 adımda sizi yönlendirir. Her adım anında kaydedilir — yarıda bırakıp sonra kaldığınız yerden devam edebilirsiniz (tarayıcıya bir şey yazılmaz, hiçbir veri kaybolmaz).

Önce şu iki sayfayı yanınıza alın
  • Grup Kurulum Sihirbazı — kurulumu baştan sona yapacağınız 7 adımlık ekran akışı. Yeni başlayan herkes buradan başlamalı. Sihirbaza Mahsuplaşma → Gruplar → "Grup kurulumunu başlat" butonundan girilir (bu buton yalnızca manage:netting yetkisiyle görünür).
  • Alan Sözlüğü — "Bu alan ne? Değerini nereden bulurum? Boş bırakırsam ne olur?" sorularının tek merkezî cevabı. Sihirbazda takıldığınız her form alanını (EIC kodu, sözleşme gücü, başlangıç limiti, abone grubu…) burada adımdan bağımsız arayabilirsiniz.

Önerilen sıra (her adım bir önceki adımın çıktısına dayanır):

  1. Kapsam — mahsuplaşma tarafınızı temsil eden bir kapsam açın (Zeus içi takma ad; VKN (Vergi Kimlik Numarası) girmezsiniz).
  2. Tesisler + grup — üretim/tüketim tesislerinizi ekleyip bir fatura dönemi grubunda toplayın.
  3. Ek-1 bilgileri — tüm tesisler aynı şebeke işletmecisi bölgesindeyse bu adım koşulludur (muaf olabilirsiniz).
  4. Özel kurallar — mevzuat sınıflandırması, abone grubu, tesis tipi.
  5. Sayaç + ESS — hangi cihaz hangi ölçüm rolünü (ana üretim / ana tüketim…) üstleniyor; varsa ESS (Enerji Depolama Sistemi — batarya) bilgileri.
  6. Bedelli limit — tüketim tesisleri için yıllık bedelli üretim limiti (mesken gruplarında bu adım atlanır).
  7. Önizleme + uygunluk — R001–R013 uygunluk sonucu; kurulumu tamamlayın.

Kurulum bittikten sonra izleme başlar: ana dashboard Mahsuplaşma sekmesi, grup detayındaki 7 sekme, bedelli limit takibi ve sistem alarmları.

"Takıldığım alanın değerini nereden bulurum?"

Bu kılavuz boyunca her form alanı için beş soruyu yanıtlıyoruz: (1) bu alan ne, (2) zorunlu mu, (3) ne yazacağım, (4) değeri nereden bulunur, (5) boş bırakır / yanlış seçersem ne olur. Tüm alanların bu beş cevabı toplu hâlde Alan Sözlüğü sayfasındadır.

Modül haritası — parçalar nasıl bağlanır?​

Mahsuplaşma, aşağıdaki katmanların üst üste kurulmasıyla çalışır. Her adım bir önceki adımın çıktısına dayanır:

Kapsam (scope)
   └─▶ Resmî tesis (official facility)         [üretim / tüketim / karma]
          └─▶ Ölçüm noktası (metering point)
                 └─▶ Sayaç eşleme (cihaz → ölçüm rolü)   [ana üretim / ana tüketim / ...]
   └─▶ Grup (group)  ──▶  Üyeler (grup üyesi tesisler)
          └─▶ Uygunluk değerlendirmesi (R001–R013)
                 └─▶ eligibility_status: valid / valid_with_warnings / blocked / not_checked
   └─▶ Bedelli limit hesabı (tesis × yıl)  ──▶  Hareket defteri (ledger) → kalan limit
   └─▶ Regüle tarife (ulusal; superadmin)   ──▶  saatlik tutar hesabı (PR-6)

Aşağıdaki tabloda her katmanı ekrandan nasıl yapacağınız (önerilen yol) ve onun teknik/API karşılığı yan yana verilmiştir. Yeni başlıyorsanız "Nasıl yaparım? (ekran)" sütununu izleyin; API sütunu ileri düzey / otomasyon senaryoları içindir.

KatmanNe yapar?Nasıl yaparım? (ekran)Teknik karşılığı (API)
Kapsam (scope)Resmî mahsuplaşma tarafınızı temsil eder (Zeus içi takma ad; VKN istenmez)Sihirbaz Adım 1 · Kapsam · veya Mahsuplaşma → KapsamlarPOST /api/mahsuplasma/scopes
Resmî tesisÜretim/tüketim tesisinin resmî bilgilerini tutar (bent tipi, abone grubu, kurulu güç, ESS meta vb.)Sihirbaz Adım 2 · Tesisler · veya Mahsuplaşma → Resmî TesislerPOST /api/mahsuplasma/facilities
Ölçüm noktasıBir tesise bağlı resmî/mantıksal sayaç okuma noktasını tanımlar (OSOS köprüsü opsiyonel)Sayaç Atama Sihirbazı Adım 1 · Ölçüm NoktasıPOST /api/mahsuplasma/facilities/{id}/meters
Sayaç eşlemeFiziksel cihazı bir ölçüm rolüne (ana üretim / ana tüketim / PCC = şebeke bağlantı noktası…) dönemsel bağlarSihirbaz Adım 5 · Sayaç + ESS (Sayaç Atama & Kanal Eşleme)POST /api/mahsuplasma/meters/assign
GrupBir fatura dönemi bağlamında tesisleri bir araya getirirSihirbaz Adım 2 · Tesisler · veya Mahsuplaşma → GruplarPOST /api/mahsuplasma/groups
ÜyeBir resmî tesisi bir gruba (tarihçeli) eklerSihirbaz Adım 2 (tesis ekle)POST /api/mahsuplasma/groups/{id}/members
UygunlukR001–R013 kural motorunu çalıştırır ve grubun eligibility_status'unu üretirSihirbaz Adım 7 · Önizleme · veya grup detayıPOST /api/mahsuplasma/groups/{id}/evaluate
Bedelli limitTesis × yıl bazında bedelli üretim limiti hesabı + hareket defteriSihirbaz Adım 6 · Limit · veya Mahsuplaşma → Bedelli LimitlerPOST /api/mahsuplasma/limits/accounts
Regüle tarifeEPDK tarife fiyatlarını dönem bazında (ulusal) yönetir — superadminKonsol: /console/regulated-tariffs (yalnız süper yönetici)/api/v1/admin/regulated-tariffs/*
Hesap çekirdeğiSaatlik mahsuplaşma hesabı + sanal sayaçlar + tutar satırları + düzeltme (PR-6)Otomatik görevler · grup detayında elle "Hesapla"POST /api/mahsuplasma/groups/{id}/calculate

Bu kurulumun tamamı ekran üzerinden Grup Kurulum Sihirbazı ile (7 adım; PR-7b) yapılır. API düzeyindeki adım adım referans için Kurulum Akışı sayfasına bakın. Sayaç eşleme adımı için tesis bazlı Sayaç Atama ve Kanal Eşleme sihirbazı (PR-5) kullanılır — cihazları ölçüm rollerine bağlar, ölçüm kanallarını enerji anlamlarına (çekiş/veriş/güç/batarya) eşler ve son adımda kaynak-başına saatlik enerji önizlemesi gösterir; aynı sihirbaz Grup Kurulum Sihirbazı'nın 5. adımına gömülü olarak da açılır.

İki ayrı yüzey: Mahsuplaşma vs Regüle Tarife​

Modül iki farklı yetki yüzeyine ayrılır:

  • Mahsuplaşma (tenant) — kapsam, tesis, sayaç, grup, uygunluk ve limit işlemleri her firmanın (tenant) kendi verisi üzerinde çalışır. Yetkiler:
    • read:netting — okuma (admin + operatör + görüntüleyici),
    • manage:netting — yazma (yalnızca admin).
  • Regüle tarife (superadmin) — EPDK tarife fiyatları ulusal veridir (tüm firmalar için aynı). Yalnızca süper yönetici girer ve düzenler. Firmalar (tenant) bu veriyi salt-okunur bilgi olarak görür: ana Dashboard → Tesis görünümündeki Tarife Kırılımı kartının Regüle bedeller bölümünde — tesisin abone grubuna göre Dağıtım (TL/kWh), Güç (kr/kW/ay) ve Reaktif (kr/kVArh) bilgi satırları olarak. Bu satırlar "Tahmini aylık fatura" toplamına eklenmez (güç/reaktif sözleşme gücü modellenmediği için yalnız bilgi; dağıtım "nihai fiyat" tarifelerde çifte-sayım korumasıyla gizlenir). Yönetim ekranı ayrı bir izin tüketmez — konsol deseniyle require_superuser korumasındadır: /console/regulated-tariffs.

Faz durumu — neler CANLI, neler YAKINDA?​

Modül fazlar hâlinde geliştirilmektedir. Aşağıdaki tablo, bu dokümantasyonun yazıldığı sürümdeki gerçek durumu gösterir. "Yakında" işaretli özellikler henüz üretimde davranış üretmez; ilgili API/ekranlar mevcut olsa bile sonuç dönmez veya not_checked döner.

FazKapsamDurum
PR-1Kapsam + resmî tesis + kurum kataloğu CRUD + RBAC izinleri✅ CANLI
PR-2Metering (ölçüm noktası + sayaç eşleme) + inverter_type + dönem-çakışma engeli (EXCLUDE)✅ CANLI
PR-3Gruplar + üyeler + uygunluk motoru (R001–R013)✅ CANLI
PR-4Bedelli limit ledger + regüle tarife yönetimi + R007 aktivasyonu✅ CANLI
PR-5Saatlik enerji resolver (kaynak öncelik zinciri) + saatlik enerji fact tablosu + Sayaç Atama & Kanal Eşleme Sihirbazı✅ CANLI (sihirbaza PR-7a ile menüden erişilir: Mahsuplaşma → Resmî Tesisler → tesis satırı)
PR-6Hesap çekirdeği: saatlik mahsuplaşma hesabı (Md.9) + limit dağıtımı/ledger entegrasyonu (Md.7) + sanal sayaçlar (Md.10) + tutar motoru (Md.11 üç dallı) + düzeltme cascade (Md.15) + aylık ön-kapanış + R00T & R010 aktivasyonu✅ CANLI (UI PR-7a ile geldi; M5.1-ç/d + OSB-EB özel hesapları iskelet; R008/R009/R011 hâlâ not_checked)
PR-7aUI temel katmanı: /mahsuplasma sayfa ağacı (genel bakış + kapsamlar + resmî tesisler + gruplar + 7 sekmeli grup detayı + bedelli limitler) + sol menüde "Mahsuplaşma" + 5 UI-destek GET endpoint'i (tekil grup/tesis, üye listesi, koşum listesi, dashboard özeti)✅ CANLI (izleme + limit yönetimi; bkz. Web Arayüzü)
PR-7bGrup Kurulum Sihirbazı (7 adım: kapsam beyanı + tesis/üye + Ek-1 + özel kurallar + sayaç/ESS + limit + önizleme) + inverter_type öneri/onay ekranı (Adım 5) + hesap uyarılarının arayüz dilinde gösterimi (uyarı kodu → çeviri)✅ CANLI (bkz. Grup Kurulum Sihirbazı)
PR-7cAna dashboard Mahsuplaşma sekmesi gerçek veriye bağlandı (DEMO içerik kaldırıldı; sekme izni artık read:netting) + alt bölge panoları için "Mahsuplaşma Bakiyesi" widget'ı (Widget Ekle → Mahsuplaşma)✅ CANLI (bkz. Web Arayüzü — "Ana dashboard" bölümü; EPİAŞ fiyat + LÜM/GTŞ kartları PR-8'de beslenir)
PR-7dSistem alarmları aktivasyonu: 33 alarm tipi (29 mahsuplaşma + 4 EPİAŞ) otomatik izleme + cihazsız sistem alarmı altyapısı + alarm listesinde "Sistem" rozeti✅ CANLI (21 mahsuplaşma tipi üreticili; 8 tip + 4 EPİAŞ sonraki fazda; bkz. Sistem Alarmları)
PR-8LÜM/GTŞ mutabakat + resmî rapor import + resmî-sonrası ikinci ay kapanışı + EPİAŞ Şeffaflık entegrasyonu (4 EPİAŞ alarmı)🔜 YAKINDA
Sayaç Atama Sihirbazı'na erişim

Sayaç Atama ve Kanal Eşleme Sihirbazı (PR-5), PR-7a ile birlikte menüden erişilebilir: Mahsuplaşma → Resmî Tesisler listesinde tesis satırına tıklayın. Ayrıntı: Sayaç Atama ve Kanal Eşleme.

"Yakında" ne demek?

Bir özelliğin API'si mevcut olabilir ama henüz gerçek sonuç üretmez. Örneğin uygunluk motoru çalışır (R001–R007 ve R00T gerçek PASS/FAIL, R010 warning düzeyinde sonuç üretir), ancak R008/R009/R011 gibi kurallar ilgili faz gelene kadar not_checked döner. not_checked, "kural henüz doğrulanamadı" demektir ve asla valid sayılmaz (bkz. Uygunluk Kuralları).

İlgili sayfalar​